Yapım Eki Ne Demek? – Bunu Sadece Bilenler Anlar!
Giriş: Yapım Eki’nin Gizemi
Bir gün arkadaşlarla bir kafede oturuyoruz, tabii ki herkes telefonunu elinden bırakmadan, WhatsApp’tan kimin kimle takıldığını falan araştırıyor. Birden aklıma bir şey takıldı: Yapım eki ne demek? Bunu uzun zamandır düşünmemiştim ama aniden beynimde bir ışık yandı. İşte tam o an bir arkadaşım şöyle dedi: “İçim sıkılıyor ya! Şu yazın gelse de, biraz denizle kafa yapsak.” O an, klasik kafamda o filmler gibi sahneler başladı. “Kafa yapma” demişti, ama tam olarak neyi yapıyordu? Kafayı? Yoksa yapıyordu mu? Kafaya da eklenmiş bir yapım eki var mıydı? Yani “yapmak” fiilinin bir “kafaya” dönüşmesi de mümkün müydü?
Bilmiyorum, belki de kafama yapım eki eklemişimdir! İşte o zaman fark ettim, yapım eki konusu aslında hayatın ta kendisi. Her şey bir “yapım eki” gibi bir şekilde hayatımıza girmiyor mu?
Yapım Eki Nedir?
Hadi gelin, matematiksel bir yaklaşımla başlayalım (gerçi ben hiç matematikçi falan olmadım ama neyse!). Yapım eki, dil bilgisi bağlamında, kök ya da gövdeye eklenen, yeni bir kelime ya da anlam oluşturan eklerdir. Yani, “yapmak” fiilini ele alalım. Bu kelime tek başına bir eylem ifade eder, ama bir yapım eki ekleyerek “yapıcı” ya da “yapım” gibi kelimeler oluşturabiliriz. Demek ki, dildeki her şeyin aslında bir “yapım” aşaması var! Yani tıpkı bizim hayatımız gibi. Herkes bir şekilde bir şey yapıyor ve bu yaptıkları da bir şekilde başka bir şeye dönüşüyor.
Bununla birlikte, dilde yapılan her şeyin de bir dönüşüm yaşadığını unutmamak lazım. O zaman, o anki “yapım eki” olarak hayatımıza eklediğimiz kelimelerle biz de dönüştürülmüş oluyoruz, değil mi?
Yapım Ekinin Günlük Hayatta Nerelerde Kullanılır?
Şimdi biraz eğlenelim ve yapım ekini gündelik hayatta nasıl kullandığımıza bakalım. Mesela bir gün…
– “Ya, şu yapıcı tipleri bir bırakın ya!”
– “Hangi yapıcıları?”
– “İşte, şu sürekli ‘şu konuda bana danışın, sizi başarılı yaparım’ diyenler var ya!”
Hah! İşte bu, yapıcı kelimesinin hayatımıza ne kadar güzel entegre olduğunun tam bir örneğidir. Yani o kişi normalde bir yapıcı değilken, yaptığı eklemelerle, ek işlerle ve süper konuşmalarla kendini bu şekilde “yapıcı” olarak adlandırabilir. Tabii, bu durum her zaman doğru olmayabiliyor ama hayatın komik yönlerinden biri de bu zaten!
Başka bir örnek vermek gerekirse, geçen gün metroda bir amca yanımda duruyordu, birden “Yapımcı olmalıydım ben!” diye bir çıkış yaptı. Ne demek istediğini sormadım tabii, çünkü amca belli ki ciddi bir şekilde bu soruyu kafasında sorguluyor ve yeni bir yapımcı olma yolunda zihninde büyük bir proje geliştirmişti. Benim de tabii ki “Yapımcı” kelimesinin ardındaki komik hikâyesine daldım. Hadi gelin bu kelimenin arkasında neler var, bakalım!
Yapımcı Kimdir? Bir “Yapımcı” Olmak Nedir?
Düşünün, bir gün “yapımcı” oldunuz. Kendinizi büyük bir sinema yapımında buluyorsunuz! Şimdi diyelim ki, “Benim bu filmdeki rolüm ne?” sorusunu sordum. “Ya, senin rolün çok önemli değil, sen sadece kamerayı sabitle.” İşte tam o an, hayatın ne kadar acımasız olduğunu anlıyorsunuz. Bu kadarını hak etmiyorsunuz!
Yapımcı olmak demek, her zaman başkalarını yönlendirmek ve yönetmek demek değil mi? Hani o an herkes etrafında “Yapımcı oldu bu ya, hele şu insanlara bakın!” diyorsa, kendi iç sesinizle de şunu diyorsunuz: “Yapımcı olmak zor iş ama neyse ki yapım eki ekleyip her şeye anlam kattık!”
“Ben Yapımcıyım, Yani Yapıyorum!”
Ve tabii ki, günümüzde herkesin bir “yapımcı” rolünü oynamaya çalıştığı o anlar var. Yani sosyal medya da tam bir yapımcı alanı, herkes orada bir şeyler yapıyor ve anlatıyor. Hangi youtuberlar izlediğini, ne tür makyaj malzemeleri aldığını, ya da hangi restoranda yemek yediğini anlatırken, kendini bir yapımcı gibi hissediyor. “Yapmak” fiilini bir şekilde kendine dönüştürüyor, yani “Ben bir yapımcıyım!” diyor. Bunu da o kadar ciddiye alıyorlar ki, “Ben bu şehri değiştirebilirim!” diye düşünüyorlar. Gerçekten de bazen şehirler değişiyor, ama biz de her zaman bu yapım ekleri sayesinde büyümeye devam ediyoruz!
Biraz da Kendimle Dalga Geçeyim…
Şimdi biraz da eğlenceli bir şekilde kendimle dalga geçmek istiyorum. Çünkü her zaman etrafımdakilere espri yapmayı çok severim ama işin iç yüzünü de düşünmeden edemem. Mesela geçen gün bir arkadaşım bana “Ya, sen gerçekten çok yapıcı bir insansın, her şeye çözüm buluyorsun.” dedi. O an fark ettim, yapıcı kelimesi bana gerçekten çok uymaya başlamış. Hani, “Yapım eki” konusu kafama yerleştiği için, bu tip sözlerle daha da gelişiyorum gibi hissediyorum. Ama asıl mesele, kelimelerin hayatımıza nasıl şekil verdiğini daha iyi kavramak. Şu an yazdığım blog yazısını yazarken de, biraz yapımcı gibi hissediyorum.
Benim tek düşündüğüm, etrafımdaki insanlara sürekli espri yaparken, bu kelimelerin içindeki derin anlamları nasıl bulduğum ve bunları yazıya nasıl dökebileceğimdi. Yapım eki demek, dilin, düşüncenin, hatta hayatın bir yansıması demek! Ben de o yüzden bu yazıyı yazarken “Yapıcı” oldum!
Sonuç: Hayatın Her Anında Bir Yapım Eki Var
Sonuç olarak, hayatımızdaki her şey bir “yapım eki” gibi aslında. Yani hem dilde hem de gündelik hayatta ne kadar “yapıcı” olduğumuzu fark etmeden değişiyoruz. Her bir kelime, bir değişimin başlangıcıdır. Yapım eki ne demek? Basitçe, hayatın kendisi demek. Hem kelimelerle hem de eylemlerle hayatımıza yeni anlamlar katmamızın en güçlü aracı, aslında bu küçük ama anlamlı ekler.
Düşünün, her gün gördüğümüz kelimelere bakın ve onlara yapım ekleri ekleyin. Yani o küçük değişimleri yapın. Sonuçta, insan denen varlık hep “yapıcı” bir şeyler yaparak evrimiyle birlikte yol alıyor!